Glucose là nguồn năng lượng quan trọng của cơ thể và nồng độ glucose trong máu được điều hòa bởi nhiều cơ chế, trong đó có hormone insulin. Khi đường huyết tăng hoặc giảm bất thường, đây có thể là dấu hiệu cần được kiểm tra thêm.
Xét nghiệm đường huyết giúp xác định nồng độ glucose trong máu, hỗ trợ sàng lọc, chẩn đoán và theo dõi tiền đái tháo đường, đái tháo đường cũng như đái tháo đường thai kỳ. Việc diễn giải kết quả cần dựa vào loại xét nghiệm, thời điểm lấy máu và tình trạng cụ thể của mỗi người.
Xét nghiệm đường huyết là phương pháp đo nồng độ glucose trong máu tại một thời điểm nhất định. Đây là một trong những xét nghiệm phổ biến khi đánh giá chuyển hóa đường của cơ thể.
Sau khi ăn, carbohydrate trong thực phẩm được tiêu hóa và tạo thành glucose. Glucose đi vào máu và được sử dụng làm nguồn năng lượng cho các tế bào.
Khi nồng độ glucose trong máu tăng, tuyến tụy tiết insulin. Hormone này giúp glucose đi từ máu vào tế bào, từ đó góp phần kiểm soát đường huyết.
Khi cơ thể không sản xuất đủ insulin hoặc các tế bào đáp ứng kém với insulin, glucose có thể tích tụ trong máu. Nếu tình trạng tăng đường huyết kéo dài và không được kiểm soát, nguy cơ xuất hiện các biến chứng ở mắt, thận, thần kinh, tim và mạch máu có thể tăng lên.
Không nên sử dụng một khoảng đường huyết duy nhất cho tất cả mọi người và mọi thời điểm. Ngưỡng dùng để chẩn đoán bệnh và mục tiêu kiểm soát đường huyết ở người đã mắc đái tháo đường là hai khái niệm khác nhau.
Chẳng hạn, ở người trưởng thành không mang thai, đường huyết lúc đói thường được đánh giá như sau:
Kết quả bất thường không nên được tự diễn giải thành chẩn đoán bệnh. Bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm lại hoặc kết hợp với HbA1c, nghiệm pháp dung nạp glucose và triệu chứng lâm sàng.
Xét nghiệm đường máu trong cơ thể
Tùy mục đích sàng lọc, chẩn đoán hay theo dõi điều trị, bác sĩ có thể lựa chọn một hoặc nhiều phương pháp khác nhau.
Đây là một trong những xét nghiệm phổ biến để sàng lọc và chẩn đoán rối loạn glucose máu.
Người thực hiện thường cần nhịn ăn ít nhất 8 giờ trước khi lấy máu. Vì vậy, xét nghiệm thường được thực hiện vào buổi sáng để thuận tiện hơn.
Mẫu máu có thể được lấy tại bất kỳ thời điểm nào mà không phụ thuộc vào bữa ăn gần nhất.
Trong bối cảnh có các triệu chứng điển hình của tăng đường huyết, mức glucose huyết tương ngẫu nhiên từ 200 mg/dL (11,1 mmol/L) trở lên có thể là một tiêu chuẩn được sử dụng trong chẩn đoán đái tháo đường. Việc kết luận vẫn cần đặt trong bối cảnh lâm sàng cụ thể.
Người thực hiện được lấy máu theo quy trình trước và sau khi uống một lượng glucose tiêu chuẩn.
Nghiệm pháp này có thể được sử dụng để phát hiện rối loạn dung nạp glucose và hỗ trợ chẩn đoán đái tháo đường. Quy trình và ngưỡng áp dụng trong đái tháo đường thai kỳ có những điểm riêng nên cần tuân theo hướng dẫn của cơ sở y tế.
HbA1c phản ánh mức glucose máu trung bình trong khoảng 2–3 tháng gần đây và không chỉ phản ánh đường huyết tại thời điểm lấy máu.
Ở người không mang thai, HbA1c thường được phân loại:
Một số tình trạng ảnh hưởng đến hồng cầu hoặc hemoglobin có thể làm HbA1c kém chính xác, do đó bác sĩ có thể lựa chọn phương pháp đánh giá khác.
Đường huyết sau ăn có thể được sử dụng trong quá trình theo dõi khả năng kiểm soát glucose, đặc biệt ở người đã được chẩn đoán đái tháo đường.
Cần phân biệt xét nghiệm đường huyết sau một bữa ăn thông thường với nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống, vì hai phương pháp không hoàn toàn giống nhau.
Xét nghiệm HbA1c máu
Đường huyết lúc đói là một chỉ số quan trọng trong quá trình sàng lọc và chẩn đoán đái tháo đường.
Đối với người trưởng thành không mang thai, có thể tham khảo:
| Đường huyết lúc đói | Đánh giá |
|---|---|
| < 100 mg/dL (< 5,6 mmol/L) | Bình thường |
| 100–125 mg/dL (5,6–6,9 mmol/L) | Tiền đái tháo đường |
| ≥ 126 mg/dL (≥ 7,0 mmol/L) | Ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường* |
*Trong trường hợp không có tình trạng tăng đường huyết rõ ràng, kết quả thường cần được xác nhận theo tiêu chuẩn chẩn đoán phù hợp.
Không phải lúc nào cũng vậy.
Một kết quả bất thường có thể cần được xác nhận bằng xét nghiệm lặp lại hoặc một phương pháp khác. Bác sĩ cũng xem xét triệu chứng, bệnh sử và những yếu tố có khả năng ảnh hưởng đến glucose máu.
Đặc biệt, đái tháo đường thai kỳ sử dụng quy trình và ngưỡng đánh giá riêng, không nên tự áp dụng bảng dành cho người trưởng thành không mang thai.
Xét nghiệm đường huyết lúc đói
Cách chuẩn bị phụ thuộc vào loại xét nghiệm được chỉ định.
Thông thường người thực hiện cần:
Thực hiện xét nghiệm vào buổi sáng thường giúp việc nhịn ăn thuận tiện hơn.
Thông thường không yêu cầu nhịn ăn. Tuy nhiên, nên cung cấp cho nhân viên y tế thông tin về thời điểm ăn gần nhất và các thuốc đang sử dụng khi được hỏi.
Nồng độ glucose máu có thể thay đổi bởi nhiều yếu tố như:
Do đó, một con số đường huyết cần được đánh giá trong đúng bối cảnh của người thực hiện xét nghiệm.
