9 cách phòng ngừa ung thư cổ tử cung phụ nữ nên biết

Ung thư cổ tử cung là bệnh lý ác tính thường liên quan đến tình trạng nhiễm dai dẳng các chủng HPV nguy cơ cao. Bệnh có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm và thường không biểu hiện rõ ở giai đoạn tiền ung thư.

Điểm tích cực là phần lớn trường hợp có thể phòng ngừa thông qua tiêm vắc-xin HPV, tầm soát đúng lịch và điều trị kịp thời các tổn thương bất thường. Dưới đây là 9 cách phòng ngừa ung thư cổ tử cung mà phụ nữ nên chủ động thực hiện để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Lưu ý: Chế độ ăn uống, thảo dược hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe không thể thay thế vắc-xin HPV, xét nghiệm tầm soát và phương pháp điều trị của bác sĩ.

Vì sao phụ nữ có thể mắc ung thư cổ tử cung?

Nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài là nguyên nhân chính dẫn đến ung thư cổ tử cung. HPV có thể lây truyền qua tiếp xúc da và niêm mạc trong hoạt động tình dục, kể cả khi người nhiễm không có triệu chứng.

Phần lớn trường hợp nhiễm HPV có thể được hệ miễn dịch kiểm soát. Tuy nhiên, nếu virus tồn tại dai dẳng, các tế bào cổ tử cung có thể thay đổi và hình thành tổn thương tiền ung thư. Nếu không được phát hiện, xử trí, một số tổn thương có thể tiến triển thành ung thư sau nhiều năm.

Ngoài HPV, nguy cơ còn có thể tăng lên ở người hút thuốc, suy giảm miễn dịch, nhiễm HIV, ít tầm soát hoặc không theo dõi đầy đủ sau khi nhận kết quả xét nghiệm bất thường.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, ung thư cổ tử cung phần lớn có thể phòng ngừa bằng tiêm vắc-xin HPV và tầm soát định kỳ. Bệnh cũng có khả năng điều trị hiệu quả hơn nếu được phát hiện sớm. WHO – Cervical cancer

1. Tiêm vắc-xin HPV đúng độ tuổi

Tiêm vắc-xin HPV là một trong những biện pháp phòng ngừa ung thư cổ tử cung quan trọng nhất. Vắc-xin giúp cơ thể tạo miễn dịch chống lại một số chủng HPV có nguy cơ gây tổn thương tiền ung thư và ung thư.

WHO ưu tiên tiêm vắc-xin cho trẻ em gái từ 9–14 tuổi, trước khi có khả năng tiếp xúc với HPV. Tuy nhiên, người lớn chưa tiêm hoặc chưa hoàn thành lịch tiêm vẫn có thể trao đổi với bác sĩ để được tư vấn dựa trên độ tuổi, tiền sử sức khỏe và nguy cơ cá nhân.

Cần lưu ý:

• Vắc-xin HPV có tác dụng phòng ngừa, không điều trị tình trạng nhiễm HPV đã có.
• Người đã quan hệ tình dục vẫn có thể nhận được lợi ích từ việc tiêm phòng.
• Đã tiêm vắc-xin vẫn cần tầm soát cổ tử cung theo khuyến cáo.
• Số mũi tiêm phụ thuộc vào độ tuổi, tình trạng miễn dịch và hướng dẫn hiện hành.

Không nên tự kết luận mình đã nhiễm HPV nên không cần tiêm. Hãy hỏi bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng để được tư vấn chính xác.

2. Tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ

Tầm soát giúp phát hiện tình trạng nhiễm HPV nguy cơ cao hoặc những thay đổi bất thường ở tế bào cổ tử cung trước khi chúng tiến triển thành ung thư.

Các phương pháp thường được sử dụng gồm:

• Xét nghiệm HPV nguy cơ cao.
• Xét nghiệm tế bào cổ tử cung Pap smear.
• Phối hợp xét nghiệm HPV và Pap smear.
• Một số phương pháp khác tùy chương trình tầm soát và điều kiện y tế.

Thời điểm bắt đầu, khoảng cách giữa các lần xét nghiệm và phương pháp phù hợp phụ thuộc vào độ tuổi, kết quả trước đó, tình trạng miễn dịch và hướng dẫn tại nơi sinh sống.

Người đã tiêm vắc-xin, đã mãn kinh hoặc không còn quan hệ tình dục không nên tự ý bỏ tầm soát. Hãy trao đổi với bác sĩ để xác định lịch kiểm tra phù hợp.

WHO xác định vắc-xin HPV và tầm soát kèm điều trị tổn thương tiền ung thư phải được triển khai đồng thời để phòng ngừa ung thư cổ tử cung hiệu quả. WHO – Screening for cervical cancer

3. Theo dõi và xử trí kết quả xét nghiệm bất thường

Kết quả HPV dương tính không đồng nghĩa với việc đã mắc ung thư. Tương tự, tế bào cổ tử cung bất thường cũng chưa chắc là tổn thương ác tính.

Tùy kết quả, bác sĩ có thể chỉ định:

• Lặp lại xét nghiệm sau một khoảng thời gian.
• Soi cổ tử cung.
• Sinh thiết vùng nghi ngờ.
• Theo dõi tổn thương mức độ nhẹ.
• Điều trị tổn thương tiền ung thư khi cần thiết.

Điều quan trọng là tái khám đúng hẹn và hoàn thành các bước kiểm tra tiếp theo. Bỏ theo dõi sau một kết quả bất thường có thể làm mất cơ hội phát hiện và xử lý tổn thương ở giai đoạn sớm.

4. Quan hệ tình dục an toàn

HPV chủ yếu lây truyền qua tiếp xúc thân mật ở vùng sinh dục. Sử dụng bao cao su đúng cách có thể giúp giảm nguy cơ lây nhiễm HPV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác.

Tuy nhiên, bao cao su không thể che phủ toàn bộ vùng da có khả năng mang virus nên không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ. Vì vậy, quan hệ an toàn cần được kết hợp với tiêm vắc-xin và tầm soát.

Một số biện pháp nên thực hiện:

• Sử dụng bao cao su đúng cách trong mỗi lần quan hệ.
• Hạn chế số lượng bạn tình.
• Trao đổi cởi mở về sức khỏe tình dục.
• Khám khi có dấu hiệu nghi ngờ bệnh lây truyền qua đường tình dục.
• Không quan hệ khi đang có tổn thương, viêm nhiễm hoặc chảy máu bất thường chưa rõ nguyên nhân.

Giáo dục sức khỏe giới tính phù hợp với độ tuổi cũng giúp thanh thiếu niên hiểu về HPV và tránh những hành vi tình dục không an toàn.

5. Không hút thuốc và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc

Hút thuốc không phải nguyên nhân duy nhất gây ung thư cổ tử cung, nhưng có thể làm tăng nguy cơ ở phụ nữ nhiễm HPV.

Các hóa chất trong khói thuốc có thể gây tổn thương tế bào và ảnh hưởng đến khả năng miễn dịch tại cổ tử cung. Tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc thụ động cũng không có lợi cho sức khỏe.

Để bảo vệ cơ thể, phụ nữ nên:

• Ngừng hút thuốc lá truyền thống và thuốc lá điện tử.
• Tránh môi trường thường xuyên có khói thuốc.
• Nhờ bác sĩ tư vấn nếu gặp khó khăn khi cai thuốc.
• Không hút thuốc trong nhà, xe hơi hoặc gần trẻ em.

Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ ghi nhận hút thuốc chủ động và thụ động có liên quan đến nguy cơ cao hơn ở phụ nữ nhiễm HPV. NCI – Cervical Cancer Prevention

6. Sử dụng thuốc tránh thai theo tư vấn chuyên môn

Thuốc tránh thai đường uống là một phương pháp ngừa thai hiệu quả nhưng không có tác dụng phòng HPV và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.

Một số bằng chứng cho thấy việc sử dụng thuốc tránh thai đường uống trong thời gian dài có liên quan đến nguy cơ ung thư cổ tử cung cao hơn ở phụ nữ nhiễm HPV. Tuy nhiên, thuốc cũng có những lợi ích và rủi ro khác nhau tùy từng người.

Vì vậy, không nên tự ý ngừng thuốc chỉ vì lo lắng. Phụ nữ nên:

• Dùng thuốc đúng chỉ định.
• Không tự mua và sử dụng kéo dài mà thiếu theo dõi.
• Thông báo cho bác sĩ về tiền sử bệnh và các thuốc đang dùng.
• Khám định kỳ để đánh giá phương pháp tránh thai.
• Sử dụng thêm bao cao su để giảm nguy cơ lây nhiễm qua đường tình dục.

Bác sĩ sẽ cân nhắc tuổi, kế hoạch sinh con, bệnh nền và nguy cơ cá nhân để đề xuất phương pháp phù hợp.

7. Chăm sóc vùng kín đúng cách

Giữ vệ sinh vùng kín giúp hạn chế kích ứng và một số tình trạng viêm nhiễm, nhưng không thể loại bỏ HPV hoặc thay thế việc tầm soát ung thư cổ tử cung.

Cách chăm sóc phù hợp gồm:

• Chỉ vệ sinh nhẹ nhàng bên ngoài bằng nước sạch.
• Giữ vùng kín khô thoáng.
• Thay băng vệ sinh đều đặn trong kỳ kinh.
• Chọn đồ lót vừa vặn, thoáng khí và thấm hút tốt.
• Thay quần áo sau khi vận động hoặc bị ướt.
• Không thụt rửa sâu bên trong âm đạo.
• Không lạm dụng dung dịch có hương liệu hoặc chất tẩy rửa mạnh.
• Không tự dùng thuốc đặt khi chưa xác định nguyên nhân.

Âm đạo có cơ chế tự làm sạch. Thụt rửa sâu có thể làm thay đổi hệ vi sinh tự nhiên, gây kích ứng và che lấp triệu chứng bệnh.

Khi xuất hiện khí hư bất thường, mùi khó chịu, ngứa, đau, tiểu buốt hoặc chảy máu không rõ nguyên nhân, nên khám phụ khoa thay vì tự điều trị tại nhà.

8. Duy trì dinh dưỡng và lối sống lành mạnh

Không có thực phẩm nào có thể tiêu diệt HPV hoặc bảo đảm ngăn ngừa ung thư cổ tử cung. Tuy nhiên, chế độ ăn cân bằng giúp cung cấp năng lượng và dưỡng chất cần thiết để duy trì sức khỏe tổng thể.

Nên ưu tiên:

• Rau xanh và trái cây đa dạng màu sắc.
• Các loại đậu và sản phẩm từ đậu.
• Ngũ cốc nguyên hạt.
• Cá, trứng, thịt nạc và protein thực vật.
• Các loại hạt với lượng hợp lý.
• Chất béo không bão hòa.
• Nước lọc và đồ uống không thêm đường.

Nên hạn chế:

• Thịt chế biến sẵn.
• Thực phẩm chiên rán nhiều dầu.
• Đồ ăn nhanh và thực phẩm siêu chế biến.
• Nước ngọt, bánh kẹo chứa nhiều đường.
• Rượu bia.
• Thực phẩm bị mốc hoặc bảo quản không đúng cách.

Bên cạnh dinh dưỡng, người trưởng thành nên duy trì vận động thường xuyên. WHO khuyến nghị ít nhất 150–300 phút hoạt động aerobic cường độ vừa hoặc 75–150 phút cường độ mạnh mỗi tuần, tùy tình trạng sức khỏe. WHO – Physical activity guidelines

Ngủ đủ, kiểm soát cân nặng và hạn chế ngồi lâu cũng góp phần cải thiện sức khỏe. Tuy nhiên, không nên khẳng định căng thẳng trực tiếp gây ung thư cổ tử cung.

9. Khám sớm khi xuất hiện dấu hiệu bất thường

Tổn thương tiền ung thư và ung thư cổ tử cung giai đoạn đầu có thể không gây triệu chứng. Vì thế, không nên chờ đến khi có biểu hiện mới đi tầm soát.

Hãy thăm khám sớm nếu xuất hiện:

• Chảy máu âm đạo sau quan hệ.
• Chảy máu giữa các kỳ kinh.
• Ra máu sau mãn kinh.
• Kinh nguyệt thay đổi bất thường.
• Khí hư nhiều, có mùi hoặc lẫn máu.
• Đau vùng chậu kéo dài.
• Đau hoặc chảy máu khi quan hệ.
• Mệt mỏi, giảm cân không rõ nguyên nhân.

Những dấu hiệu này có thể xuất phát từ nhiều bệnh lý lành tính khác, nhưng cần được kiểm tra để xác định nguyên nhân. Không nên trì hoãn hoặc tự dùng thuốc kéo dài.

Thực phẩm bổ sung có phòng được ung thư cổ tử cung không?

Hiện chưa có thực phẩm chức năng, Fucoidan, vitamin hay thảo dược nào được chứng minh có thể thay thế vắc-xin HPV, loại bỏ virus, xử lý tổn thương tiền ung thư hoặc phòng ngừa tuyệt đối ung thư cổ tử cung.

Thực phẩm bảo vệ sức khỏe chỉ nên được xem là nguồn bổ sung dinh dưỡng khi phù hợp. Người đang điều trị ung thư, sử dụng thuốc chống đông, chuẩn bị phẫu thuật, mang thai hoặc có bệnh nền cần hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Không nên sử dụng các sản phẩm được quảng cáo bằng những tuyên bố như:

• Tiêu diệt virus HPV.
• Làm biến mất tế bào ung thư.
• Thay thế hóa trị hoặc xạ trị.
• Phòng ung thư tuyệt đối.
• Chữa khỏi ung thư mà không cần điều trị.

Ung thư cổ tử cung có chữa khỏi được không?

Ung thư cổ tử cung có khả năng điều trị hiệu quả, đặc biệt khi được phát hiện ở giai đoạn sớm và xử trí kịp thời. Phương pháp điều trị phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, kích thước khối u, tình trạng sức khỏe và nhu cầu bảo tồn khả năng sinh sản.

Các phương pháp có thể bao gồm phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, điều trị nhắm trúng đích hoặc liệu pháp miễn dịch. Bác sĩ chuyên khoa sẽ xây dựng phác đồ phù hợp cho từng trường hợp.

Không nên hiểu “sống thêm 5 năm” là chỉ sống được 5 năm hoặc mặc nhiên đồng nghĩa với khỏi bệnh. Tỷ lệ sống sau 5 năm là chỉ số thống kê dùng để mô tả kết quả điều trị của một nhóm bệnh nhân.

Câu hỏi thường gặp

Đã tiêm HPV có cần tầm soát không?

Có. Vắc-xin không bảo vệ khỏi tất cả các chủng HPV nguy cơ cao. Người đã tiêm vẫn nên tầm soát theo hướng dẫn của bác sĩ.

Nhiễm HPV có chắc chắn bị ung thư không?

Không. Phần lớn trường hợp nhiễm HPV không tiến triển thành ung thư. Nguy cơ đáng lo ngại hơn khi nhiễm chủng nguy cơ cao tồn tại dai dẳng và gây thay đổi tế bào cổ tử cung.

Bao cao su có phòng HPV hoàn toàn không?

Không. Bao cao su giúp giảm nguy cơ nhưng không bảo vệ toàn bộ vùng da có khả năng mang HPV. Nên kết hợp bao cao su, vắc-xin và tầm soát.

Người chưa quan hệ tình dục có cần tiêm HPV không?

Có thể và đây thường là thời điểm tiêm mang lại hiệu quả phòng ngừa tốt. Trẻ em gái 9–14 tuổi là nhóm được WHO ưu tiên tiêm chủng.

Có nên xét nghiệm HPV hằng năm không?

Không phải ai cũng cần xét nghiệm mỗi năm. Lịch tầm soát phụ thuộc vào tuổi, phương pháp xét nghiệm, kết quả trước đó và nguy cơ cá nhân. Hãy thực hiện theo chỉ định chuyên môn.