Biểu hiện của bệnh ung thư máu giai đoạn đầu ở trẻ em và người lớn thường không đặc hiệu và có thể giống nhiễm virus, thiếu máu hoặc nhiều bệnh lành tính. Mệt mỏi, sốt, bầm tím hay nhiễm trùng lặp lại cần được đánh giá nếu kéo dài hoặc xuất hiện cùng nhau; không thể chẩn đoán chỉ bằng quan sát.
“Ung thư máu” thường được dùng để nói về bệnh bạch cầu, lymphoma và đa u tủy. Riêng bệnh bạch cầu có thể cấp hoặc mạn, dòng lympho hoặc tủy. Tuổi thường gặp, tốc độ tiến triển và biểu hiện khác nhau nên không có một danh sách triệu chứng đúng cho mọi người.
Bệnh bạch cầu ảnh hưởng quá trình tạo tế bào máu trong tủy xương. Khi tế bào bất thường lấn át tế bào khỏe, cơ thể có thể thiếu hồng cầu, tiểu cầu hoặc bạch cầu hoạt động bình thường.
Thiếu hồng cầu có thể làm trẻ hoặc người lớn mệt bất thường, da niêm nhợt, chóng mặt, tim đập nhanh hoặc hụt hơi khi hoạt động. Ở trẻ, dấu hiệu đôi khi là ít chơi, ngủ nhiều, giảm tập trung hoặc không theo kịp hoạt động quen thuộc.
Những biểu hiện này cũng gặp trong thiếu sắt, nhiễm trùng, mất ngủ và bệnh tim phổi. Công thức máu hỗ trợ đánh giá, nhưng kết quả phải được bác sĩ diễn giải.
Bạch cầu bất thường không bảo vệ cơ thể như tế bào bình thường. Người bệnh có thể sốt không rõ nguyên nhân, viêm họng, viêm phổi hoặc nhiễm trùng lặp lại. Ở trẻ nhỏ, sốt rất thường gặp và phần lớn không phải ung thư.
Cần khám khi sốt kéo dài, tái diễn kèm xanh xao, bầm tím, sụt cân, hạch hoặc trẻ lừ đừ. Không tự dùng kháng sinh hay thuốc hạ sốt kéo dài để che triệu chứng.
Giảm tiểu cầu có thể gây bầm không rõ va chạm, chấm đỏ tím nhỏ dưới da, chảy máu mũi, chảy máu lợi hoặc kinh nguyệt nhiều. Một vài vết bầm ở cẳng chân trẻ hiếu động thường không bất thường, nhưng bầm dày ở thân mình hoặc kèm chảy máu cần chú ý.
Chảy máu không cầm, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, đau đầu dữ dội hoặc lơ mơ là dấu hiệu cần cấp cứu. Không dùng aspirin cho trẻ nếu không có chỉ định.
Trẻ có thể đau xương hoặc khớp, đi khập khiễng, không muốn vận động. Hạch có thể nổi ở cổ, nách, bẹn; bụng đau hoặc đầy do gan lách to. Hạch do nhiễm trùng phổ biến hơn và thường giảm dần sau khi khỏi bệnh.
Hạch cứng, lớn dần, không đau, tồn tại nhiều tuần hoặc đi kèm sốt, đổ mồ hôi đêm, sụt cân cần khám. Không xoa bóp mạnh hoặc đắp thuốc lên hạch.
Bệnh bạch cầu là ung thư thường gặp ở trẻ nhưng xét trên toàn dân lại xảy ra nhiều ở người lớn tuổi. Trẻ thường mắc ALL, trong khi người lớn có nhiều thể cấp và mạn khác nhau. Một số bệnh mạn có thể được phát hiện tình cờ qua xét nghiệm.
Ở người lớn, mệt, sút cân, nhiễm trùng, bầm chảy máu hoặc hạch kéo dài cần đánh giá, đặc biệt khi tuổi cao hoặc đã từng hóa trị, xạ trị. Tuy nhiên, không nên tự quy mọi bất thường công thức máu cho ung thư.
Khám lâm sàng và công thức máu là bước đầu. Nếu nghi ngờ, bác sĩ có thể yêu cầu phết máu ngoại vi, xét nghiệm tủy xương, miễn dịch dòng chảy, di truyền và hình ảnh phù hợp. Không có xét nghiệm tại nhà nào xác nhận bệnh.
Phát hiện sớm có ý nghĩa nhưng “giai đoạn đầu” không được dùng giống nhau cho mọi bệnh bạch cầu. Nhiều thể được phân loại theo loại tế bào, biến đổi gen và mức lan rộng hơn là giai đoạn một đến bốn.
Đọc thêm Fucoidan và ung thư hạch: bằng chứng và lưu ý và 6 cách giúp giảm nguy cơ ung thư. Xem toàn bộ bài liên quan tại category Tin Tức Hỗ Trợ Điều Trị Ung Thư.
Một triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ hiếm khi đủ để tự chẩn đoán. Hãy chú ý thời điểm khởi phát, mức độ, tần suất, yếu tố làm nặng hoặc giảm, thuốc đang dùng và bệnh nền. Ghi chép ngắn giúp buổi khám hiệu quả hơn so với việc cố nhớ mọi chi tiết.
Cảnh giác với nội dung dùng các từ “chắc chắn”, “chữa tận gốc”, “không cần khám” hoặc khuyên mua một sản phẩm trước khi biết nguyên nhân. Thông tin đáng tin phải nêu giới hạn, dấu hiệu cần khám và phân biệt biện pháp hỗ trợ với điều trị y khoa.
Ngày đầu, ghi lại thói quen và triệu chứng hiện tại mà không thay đổi quá nhiều cùng lúc. Từ ngày thứ hai đến thứ tư, chọn một hành động nhỏ phù hợp nội dung bài như đo đúng kỹ thuật, điều chỉnh giờ ăn, thêm bữa phụ hoặc đặt lịch khám. Duy trì đều để đánh giá tính khả thi.
Từ ngày thứ năm đến thứ bảy, xem lại mức độ dễ thực hiện, giấc ngủ, tiêu hóa, năng lượng và dấu hiệu bất thường. Không dùng vài ngày cải thiện để kết luận đã khỏi bệnh. Nếu triệu chứng tăng, xuất hiện đau dữ dội, khó thở, chảy máu, ngất hoặc yếu liệt, cần tìm trợ giúp y tế ngay.
Sai lầm đầu tiên là tự mua thuốc hoặc thực phẩm bổ sung theo lời truyền miệng. Sai lầm thứ hai là ngừng thuốc khi thấy đỡ. Sai lầm thứ ba là áp dụng chế độ ăn quá khắt khe, khiến thiếu năng lượng và khó duy trì. Mọi thay đổi quan trọng nên phù hợp chẩn đoán và hướng dẫn chuyên môn.
Một xét nghiệm bình thường không luôn loại trừ mọi bệnh, nhưng một kết quả bất thường cũng chưa tự động đồng nghĩa ung thư hoặc biến chứng nặng. Bác sĩ cần đặt kết quả trong bối cảnh tuổi, triệu chứng, khám lâm sàng và các kiểm tra liên quan.
Thường không. Nhưng bầm bất thường kèm chảy máu, sốt, xanh xao hoặc mệt kéo dài nên được khám.
Không phải trong mọi tình huống; bác sĩ quyết định kiểm tra thêm dựa vào triệu chứng và khám.
Không. Đây không phải bệnh truyền nhiễm.
Các biểu hiện ban đầu của ung thư máu không đặc hiệu. Điều quan trọng là nhận ra cụm triệu chứng kéo dài, khám đúng lúc và thực hiện xét nghiệm theo chỉ định thay vì tự chẩn đoán.
Lưu ý: Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân.
Tài liệu tham khảo:NCI – Leukemia Patient Version; NCI – Childhood ALL
