Biện pháp phòng tránh chứng trào ngược dạ dày tập trung vào giảm các yếu tố làm dịch dạ dày trào lên thực quản: điều chỉnh giờ và lượng ăn, nhận diện món kích phát, kiểm soát cân nặng, tư thế ngủ và dùng thuốc đúng chỉ định. Không có một danh sách kiêng giống nhau cho tất cả.
Trào ngược thỉnh thoảng có thể xảy ra sau bữa quá no. Bệnh trào ngược dạ dày–thực quản được nghĩ đến khi triệu chứng lặp lại, gây khó chịu hoặc biến chứng. Biểu hiện thường gặp là ợ nóng, ợ chua, vị chua đắng, nhưng cũng có thể ho, khàn tiếng hoặc khó nuốt.
Đau ngực cần được đánh giá cẩn thận vì bệnh tim có thể giống trào ngược. Nếu đau đè nặng, lan tay hoặc hàm, kèm khó thở, vã mồ hôi hay choáng, cần cấp cứu.
Bữa quá lớn làm dạ dày căng và dễ trào ngược. Hãy giảm khẩu phần mỗi bữa, ăn chậm, nhai kỹ và tránh mặc đồ siết bụng. Nếu thường bị triệu chứng ban đêm, nên kết thúc bữa ít nhất ba giờ trước khi nằm.
Không cần bỏ bữa rồi ăn bù vào tối muộn. Có thể chia ba bữa vừa cùng một hoặc hai bữa phụ nhỏ tùy nhu cầu năng lượng và bệnh nền.
Đồ nhiều mỡ, cay, chocolate, bạc hà, cà phê, rượu, đồ có gas, cà chua hoặc cam quýt thường được nhắc đến, nhưng mức nhạy khác nhau. Kiêng toàn bộ ngay từ đầu có thể làm khẩu phần nghèo nàn và khó duy trì.
Ghi nhật ký món ăn và triệu chứng trong hai tuần, sau đó thử giảm từng nhóm có liên quan rõ. Người bệnh không nên tự loại nhiều thực phẩm nếu đang sụt cân, thiếu máu hoặc có bệnh mạn.
Nếu thừa cân hoặc béo phì, giảm cân từ từ có thể giảm áp lực trong ổ bụng và triệu chứng. Không áp dụng nhịn đói, detox hoặc giảm cân thật nhanh vì có thể làm mất cơ và rối loạn ăn uống.
Đi bộ nhẹ sau ăn thường phù hợp hơn tập nặng hoặc cúi gập ngay sau bữa. Chọn thời điểm vận động cách bữa ăn tùy mức dung nạp.
Với triệu chứng ban đêm, nâng phần đầu và thân trên khoảng 15–20 cm bằng nêm hoặc kê chân đầu giường có thể hữu ích. Chồng nhiều gối chỉ nâng cổ, làm gập người và đôi khi không hiệu quả.
Nằm nghiêng trái giúp một số người giảm trào ngược. Bảo đảm tư thế an toàn nếu có bệnh cột sống, chóng mặt hoặc nguy cơ té ngã.
Thuốc lá làm giảm cơ chế bảo vệ và gây nhiều tác hại khác. Rượu có thể làm triệu chứng nặng và không có mức sử dụng nào được xem là biện pháp chữa trào ngược.
Một số thuốc có thể ảnh hưởng thực quản hoặc cơ thắt, nhưng không tự ngừng thuốc kê đơn. Hãy báo bác sĩ thời điểm triệu chứng và danh sách thuốc, thực phẩm bổ sung đang dùng.
Khó nuốt, nuốt đau, nôn kéo dài, nôn máu, phân đen, thiếu máu, sụt cân không chủ ý hoặc triệu chứng mới ở tuổi lớn cần khám sớm. Triệu chứng không cải thiện sau thay đổi lối sống và thuốc không kê đơn cũng cần đánh giá.
Bác sĩ có thể chẩn đoán dựa vào triệu chứng, thử điều trị hoặc chỉ định nội soi và kiểm tra khác khi nghi biến chứng. Không tự dùng thuốc giảm acid kéo dài mà không xem lại nguyên nhân.
Xem thêm 4 nhóm thực phẩm nên hạn chế vào buổi tối và cách xây dựng bữa trưa cân bằng. Các bài cùng nhóm nằm tại category Gan và Tiêu Hóa.
Một triệu chứng hoặc yếu tố nguy cơ hiếm khi đủ để tự chẩn đoán. Hãy chú ý thời điểm khởi phát, mức độ, tần suất, yếu tố làm nặng hoặc giảm, thuốc đang dùng và bệnh nền. Ghi chép ngắn giúp buổi khám hiệu quả hơn so với việc cố nhớ mọi chi tiết.
Cảnh giác với nội dung dùng các từ “chắc chắn”, “chữa tận gốc”, “không cần khám” hoặc khuyên mua một sản phẩm trước khi biết nguyên nhân. Thông tin đáng tin phải nêu giới hạn, dấu hiệu cần khám và phân biệt biện pháp hỗ trợ với điều trị y khoa.
Ngày đầu, ghi lại thói quen và triệu chứng hiện tại mà không thay đổi quá nhiều cùng lúc. Từ ngày thứ hai đến thứ tư, chọn một hành động nhỏ phù hợp nội dung bài như đo đúng kỹ thuật, điều chỉnh giờ ăn, thêm bữa phụ hoặc đặt lịch khám. Duy trì đều để đánh giá tính khả thi.
Từ ngày thứ năm đến thứ bảy, xem lại mức độ dễ thực hiện, giấc ngủ, tiêu hóa, năng lượng và dấu hiệu bất thường. Không dùng vài ngày cải thiện để kết luận đã khỏi bệnh. Nếu triệu chứng tăng, xuất hiện đau dữ dội, khó thở, chảy máu, ngất hoặc yếu liệt, cần tìm trợ giúp y tế ngay.
Sai lầm đầu tiên là tự mua thuốc hoặc thực phẩm bổ sung theo lời truyền miệng. Sai lầm thứ hai là ngừng thuốc khi thấy đỡ. Sai lầm thứ ba là áp dụng chế độ ăn quá khắt khe, khiến thiếu năng lượng và khó duy trì. Mọi thay đổi quan trọng nên phù hợp chẩn đoán và hướng dẫn chuyên môn.
Một xét nghiệm bình thường không luôn loại trừ mọi bệnh, nhưng một kết quả bất thường cũng chưa tự động đồng nghĩa ung thư hoặc biến chứng nặng. Bác sĩ cần đặt kết quả trong bối cảnh tuổi, triệu chứng, khám lâm sàng và các kiểm tra liên quan.
Không. Chỉ nên giảm hoặc tránh nếu nhật ký cho thấy cà phê làm triệu chứng nặng.
Không; đồ chua có thể làm một số người khó chịu hơn.
Tư thế này có thể giúp một số người, đặc biệt về đêm, nhưng không thay điều trị.
Phòng và giảm trào ngược cần phối hợp giờ ăn, khẩu phần, món kích phát cá nhân, cân nặng, tư thế ngủ và thuốc đúng chỉ định. Dấu hiệu báo động cần được khám thay vì tiếp tục tự điều trị.
Lưu ý: Bài viết mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hoặc điều trị cá nhân.
Tài liệu tham khảo:NIDDK – Treatment for GERD; NIDDK – Eating and Nutrition for GERD
