Hơn 110.000 người Việt tử vong vì ung thư mỗi năm: Thực trạng đáng báo động và giải pháp

Cập nhật: 18/08/2026 | Thời gian đọc: khoảng 8 phút

Hình minh họa: Gánh nặng ung thư tại Việt Nam và thông điệp tầm soát sớm

Ung thư đang trở thành một trong những thách thức sức khỏe cộng đồng lớn nhất tại Việt Nam. Theo dữ liệu mới nhất từ GLOBOCAN 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), mỗi năm nước ta ghi nhận khoảng 177.404 ca mắc mới và 111.015 ca tử vong do ung thư. Con số tử vong này tương đương với gần 5 phút có một người Việt Nam mất vì ung thư. So với các ước tính trước đó từ GLOBOCAN 2022 (hơn 120.000 ca tử vong), tình hình vẫn ở mức nghiêm trọng và thuộc nhóm cao trong khu vực Đông Nam Á.

Con số đáng báo động: Tỷ lệ tử vong so với số ca mắc mới tại Việt Nam đạt khoảng 63%, cao hơn nhiều so với các nước phát triển như Mỹ, Anh, Nhật Bản (chỉ khoảng 35-40%). Nguyên nhân chính là phần lớn bệnh nhân được phát hiện ở giai đoạn muộn (giai đoạn 3 và 4 chiếm 50-80%).

1. Thực trạng ung thư tại Việt Nam hiện nay

Ung thư hiện là nguyên nhân gây tử vong sớm đứng thứ hai tại Việt Nam, chỉ sau các bệnh tim mạch. Theo thống kê, hiện có hơn 400.000 người đang sống chung với bệnh ung thư trong vòng 5 năm sau chẩn đoán. Trong 16 năm qua, số ca mắc mới đã tăng khoảng 59%, trong khi số ca tử vong tăng khoảng 35%.

177.404

Ca mắc mới/năm

111.015

Ca tử vong/năm

~63%

Tỷ lệ tử vong/mắc mới

404.153

Người sống chung với bệnh (5 năm)

Đáng chú ý, tỷ lệ mắc mới ung thư của Việt Nam nằm ở mức trung bình thế giới, nhưng tỷ lệ tử vong lại thuộc nhóm cao trong khu vực. Điều này phản ánh rõ những hạn chế trong hệ thống phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

2. Các loại ung thư phổ biến và gây tử vong hàng đầu

Theo dữ liệu GLOBOCAN 2024, cơ cấu ung thư tại Việt Nam đã có sự thay đổi so với trước đây:

2.1. Ở cả hai giới

• Ung thư vú hiện dẫn đầu về số ca mắc mới (khoảng 25.711 ca), vượt qua ung thư gan và phổi.
• Ung thư phổi đứng thứ hai về mắc mới (khoảng 23.085 ca) nhưng là nguyên nhân tử vong số một với hơn 21.000 ca tử vong mỗi năm.
• Ung thư đại trực tràng xếp thứ ba về số ca mắc mới.
• Ung thư gan và dạ dày vẫn nằm trong nhóm gây tử vong cao.

2.2. Phân theo giới tính

Ở nam giới, các loại ung thư phổ biến nhất theo số ca mắc mới là ung thư phổi, đại trực tràng và gan. Về tử vong, ung thư phổi, gan và dạ dày đứng hàng đầu. Tỷ lệ tử vong/mắc mới ở nam giới lên tới khoảng 74%.

Ở nữ giới, ung thư vú và tuyến giáp dẫn đầu về số ca mắc mới. Ung thư vú, phổi và đại trực tràng là những nguyên nhân tử vong chính. Tỷ lệ tử vong/mắc mới ở nữ khoảng 52%, thấp hơn nam giới nhờ tiến bộ trong điều trị ung thư vú.

3. Nguyên nhân chính dẫn đến tỷ lệ tử vong cao

Có nhiều yếu tố góp phần khiến tỷ lệ tử vong do ung thư tại Việt Nam ở mức cao:

3.1. Phát hiện bệnh muộn

Đây là nguyên nhân quan trọng nhất. Khoảng 50-80% bệnh nhân đến khám khi ung thư đã ở giai đoạn 3 hoặc 4, khi khối u đã lan rộng hoặc di căn. Ở giai đoạn này, cơ hội điều trị khỏi giảm mạnh, chi phí điều trị tăng cao và chất lượng cuộc sống bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

3.2. Các yếu tố nguy cơ phổ biến

• Nhiễm trùng mạn tính: Virus viêm gan B và C là nguyên nhân chính gây ung thư gan (chiếm phần lớn ca bệnh). Virus HPV gây ung thư cổ tử cung. Nhiễm trùng chiếm khoảng 29% gánh nặng ung thư tại Việt Nam.
• Hút thuốc lá: Nguyên nhân hàng đầu của ung thư phổi và nhiều loại ung thư khác. Hút thuốc chiếm khoảng 13,5% gánh nặng ung thư, đặc biệt cao ở nam giới.
• Rượu bia: Tiêu thụ rượu bia quá mức làm tăng nguy cơ ung thư gan, miệng, họng, thực quản và đại trực tràng.
• Chế độ ăn uống và lối sống: Ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn, muối, ít rau quả; thiếu vận động; béo phì; ô nhiễm môi trường.
• Già hóa dân số: Tuổi thọ tăng làm tăng thời gian phơi nhiễm với các yếu tố nguy cơ.

3.3. Hạn chế trong hệ thống y tế

Mặc dù các bệnh viện chuyên khoa ung bướu đã trang bị nhiều thiết bị hiện đại và phương pháp điều trị tiên tiến (hóa trị, xạ trị, liệu pháp nhắm đích, miễn dịch), việc tiếp cận dịch vụ tầm soát và điều trị vẫn chưa đồng đều giữa các vùng miền. Chi phí điều trị cao cũng là rào cản lớn đối với nhiều gia đình.

4. Tầm quan trọng của tầm soát và phát hiện sớm

Các chuyên gia khẳng định: Nếu phát hiện sớm, nhiều loại ung thư có tỷ lệ chữa khỏi rất cao. Ví dụ:

• Ung thư vú phát hiện ở giai đoạn sớm: tỷ lệ sống trên 5 năm có thể vượt 90%.
• Ung thư cổ tử cung: có thể phòng ngừa gần như hoàn toàn nhờ vaccine HPV và tầm soát định kỳ.
• Ung thư đại trực tràng: nội soi có thể phát hiện và cắt bỏ polyp trước khi trở thành ung thư.
• Ung thư phổi ở nhóm nguy cơ cao: sàng lọc bằng CT liều thấp có thể giảm 20-30% tỷ lệ tử vong.

Hiện Bộ Y tế đang đẩy mạnh các chương trình tầm soát có tổ chức, đặc biệt đối với ung thư vú, cổ tử cung, đại trực tràng và phổi. Kế hoạch hành động quốc gia về phòng chống ung thư vú và ung thư cổ tử cung giai đoạn 2026-2035 đã được ban hành với mục tiêu giảm tỷ lệ tử vong trung bình 2,5% mỗi năm đối với ung thư vú.

5. Giải pháp phòng chống ung thư hiệu quả

5.1. Phòng ngừa cấp 1 (giảm nguy cơ mắc bệnh)

• Không hút thuốc và tránh khói thuốc thụ động.
• Hạn chế rượu bia, đặc biệt không uống quá mức.
• Tiêm vaccine viêm gan B (cho trẻ sơ sinh và người chưa tiêm) và vaccine HPV (cho trẻ em gái và nam giới theo khuyến cáo).
• Duy trì chế độ ăn lành mạnh: nhiều rau quả, hạn chế thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn, tránh thực phẩm mốc.
• Tăng cường vận động thể chất, duy trì cân nặng hợp lý.
• Kiểm soát các bệnh mạn tính như viêm gan, tiểu đường.

5.2. Phòng ngừa cấp 2 (phát hiện sớm)

• Khám sức khỏe định kỳ và tầm soát ung thư theo độ tuổi và yếu tố nguy cơ.
• Phụ nữ từ 40-70 tuổi: tầm soát ung thư vú bằng nhũ ảnh hoặc siêu âm.
• Phụ nữ từ 30-54 tuổi: tầm soát ung thư cổ tử cung bằng xét nghiệm HPV hoặc tế bào học.
• Người từ 45-50 tuổi trở lên: nội soi đại tràng định kỳ.
• Người hút thuốc lâu năm hoặc có yếu tố nguy cơ: cân nhắc sàng lọc ung thư phổi bằng CT liều thấp.

5.3. Điều trị và chăm sóc toàn diện

Điều trị đa mô thức (phẫu thuật, xạ trị, hóa trị, liệu pháp nhắm đích, miễn dịch) kết hợp chăm sóc giảm nhẹ và hỗ trợ tâm lý giúp nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân. Việc mở rộng bảo hiểm y tế chi trả cho các thuốc và kỹ thuật mới cũng đóng vai trò quan trọng.

6. Kết luận và lời kêu gọi hành động

Con số hơn 110.000 người tử vong vì ung thư mỗi năm tại Việt Nam không chỉ là thống kê, mà là hàng trăm nghìn gia đình đang chịu đựng mất mát và gánh nặng kinh tế – xã hội. Tuy nhiên, phần lớn gánh nặng này có thể được giảm thiểu nếu chúng ta chuyển mạnh từ mô hình “chữa bệnh” sang “phòng bệnh và phát hiện sớm”.

Mỗi cá nhân cần chủ động bảo vệ sức khỏe của mình và người thân bằng lối sống lành mạnh, tiêm chủng đầy đủ và tầm soát định kỳ. Hệ thống y tế cần tiếp tục đầu tư vào mạng lưới sàng lọc cộng đồng, nâng cao năng lực tuyến cơ sở và đảm bảo công bằng trong tiếp cận điều trị.

Hãy hành động ngay hôm nay!

Tầm soát sớm có thể cứu sống bạn và người thân. Đừng chờ đến khi có triệu chứng mới đi khám. Hãy đặt lịch khám sức khỏe và tầm soát ung thư định kỳ tại cơ sở y tế uy tín gần nhất.

Bài viết được tổng hợp dựa trên dữ liệu GLOBOCAN 2022 & 2024 của IARC, thông tin từ Bộ Y tế Việt Nam, Bệnh viện K, Bệnh viện Ung bướu TP.HCM và các nguồn báo chí uy tín. Số liệu có thể được cập nhật theo các báo cáo mới nhất.

© 2026 Sức khỏe Cộng đồng | Bài viết mang tính chất tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa chuyên môn.

Từ khóa: ung thư Việt Nam, tử vong ung thư hàng năm, GLOBOCAN Việt Nam, tầm soát ung thư sớm, phòng chống ung thư