Sáu thực phẩm chống ung thư tuyệt đối không được bỏ qua là tiêu đề dễ thu hút nhưng cần hiểu đúng: không có thực phẩm nào chống hoặc phòng ung thư tuyệt đối. Sáu nhóm dưới đây chỉ góp phần tạo nên chế độ ăn cân bằng, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và giảm một số yếu tố nguy cơ khi kết hợp với lối sống, vaccine và tầm soát phù hợp.
Ung thư là nhiều bệnh khác nhau, chịu ảnh hưởng của tuổi, di truyền, thuốc lá, rượu, nhiễm trùng, bức xạ, cân nặng và nhiều yếu tố khác. Chế độ ăn chỉ là một phần của bức tranh. Ăn lành mạnh không bảo đảm không mắc bệnh, nhưng có thể hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa và giúp duy trì cân nặng phù hợp.
Nên nhìn vào mô hình ăn uống dài hạn thay vì một món đơn lẻ. Rau quả, đậu và ngũ cốc nguyên hạt cung cấp chất xơ và hợp chất thực vật; cá cung cấp protein; cách chế biến ít cháy khét, ít muối và hạn chế thịt chế biến cũng quan trọng.
Bông cải xanh, cải bắp, cải thìa và súp lơ cung cấp chất xơ, vitamin và glucosinolate. Các hợp chất này được nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, nhưng kết quả tế bào không đồng nghĩa ăn rau sẽ tiêu diệt tế bào ung thư ở người.
Hấp nhanh, luộc vừa chín hoặc xào ít dầu giúp món dễ ăn. Người đang dùng thuốc chống đông hoặc có bệnh tuyến giáp không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn, nhưng nên giữ lượng ăn ổn định và hỏi bác sĩ nếu khẩu phần thay đổi lớn.
Cà chua cung cấp lycopene, vitamin C và kali. Một số nghiên cứu quan sát tìm thấy mối liên quan giữa chế độ ăn giàu rau quả và nguy cơ thấp hơn ở một số bệnh, nhưng không thể quy toàn bộ lợi ích cho lycopene.
Cà chua tươi, sốt cà chua ít muối hoặc món nấu với lượng dầu vừa phải đều có thể dùng. Không cần mua viên lycopene liều cao; thực phẩm bổ sung có thể không cho lợi ích giống thực phẩm và có nguy cơ tương tác.
Dâu tây, việt quất, mâm xôi và các trái cây nhiều màu cung cấp chất xơ, vitamin cùng polyphenol. Chúng phù hợp để thay bánh kẹo hoặc đồ uống nhiều đường, nhưng không phải “thuốc chống oxy hóa” có thể sửa mọi tổn thương tế bào.
Ưu tiên trái cây nguyên quả, tươi hoặc đông lạnh không thêm đường. Người suy giảm miễn dịch cần rửa và bảo quản kỹ; người đái tháo đường nên tính khẩu phần carbohydrate thay vì uống một lượng lớn nước ép.
Đậu nành, đậu đen, đậu xanh, đậu đỏ và đậu lăng cung cấp protein thực vật, chất xơ và nhiều vi chất. Thay một phần thịt chế biến bằng đậu là cách thực tế để cải thiện mô hình ăn uống.
Tăng lượng đậu từ từ để giảm đầy hơi, ngâm và nấu chín kỹ. Người bệnh thận có thể cần kiểm soát kali, phospho hoặc protein nên không áp dụng khẩu phần chung. Đậu nành dạng thực phẩm không giống viên isoflavone cô đặc.
Gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám và các hạt nguyên cám cung cấp chất xơ, hỗ trợ nhịp đi tiêu và cảm giác no. Chế độ ăn giàu chất xơ liên quan sức khỏe đại trực tràng tốt hơn, nhưng không thay thế tầm soát ung thư đại trực tràng.
Có thể trộn gạo lứt với gạo trắng hoặc tăng yến mạch từng bước. Người hẹp ruột, tiêu chảy nặng hoặc vừa phẫu thuật tiêu hóa phải theo chế độ bác sĩ chỉ định, đôi khi cần tạm giảm chất xơ.
Cá cung cấp protein và một số loại cá có omega-3. Chọn cá, trứng, gia cầm, đậu phụ và thịt tươi thay cho xúc xích, thịt xông khói thường xuyên giúp giảm lượng thịt chế biến trong khẩu phần.
Nướng cháy đen hoặc hun khói thường xuyên không phải cách tốt. Ưu tiên hấp, kho, luộc, áp chảo vừa chín. Người đang điều trị ung thư cần ưu tiên an toàn thực phẩm và đủ năng lượng, không tự kiêng đạm vì sợ “nuôi khối u”.
Có thể dành khoảng nửa đĩa cho rau, một phần tư cho nguồn đạm và một phần tư cho cơm, khoai hoặc ngũ cốc; thêm trái cây và lượng nhỏ chất béo lành mạnh. Đây là hình dung linh hoạt, không phải công thức bắt buộc.
Ví dụ: cơm, cá hấp, canh cải và trái cây; bún với đậu phụ và nhiều rau; cháo yến mạch với trứng, nấm và rau. Thực phẩm quen thuộc hoàn toàn có thể tạo bữa ăn cân bằng mà không cần “siêu thực phẩm” nhập khẩu.
Không hút thuốc, hạn chế rượu, vận động, duy trì cân nặng phù hợp, bảo vệ da khỏi UV, tiêm vaccine HPV và viêm gan B theo khuyến cáo đều có vai trò. Tầm soát đúng tuổi và nguy cơ giúp phát hiện tiền ung thư hoặc bệnh sớm ở một số loại ung thư.
Fucoidan, nấm, thảo dược và viên chống oxy hóa chưa được chứng minh thay thế các biện pháp trên. Người đang điều trị cần báo cho bác sĩ mọi sản phẩm bổ sung để tránh tương tác.
Không cần thay đổi toàn bộ thực đơn và lịch sinh hoạt trong một ngày. Hãy chọn một hoặc hai việc cụ thể, chuẩn bị nguyên liệu hay dụng cụ từ trước và duy trì trong ít nhất một đến hai tuần. Theo dõi cảm giác, khả năng thực hiện và các triệu chứng thay vì chỉ nhìn vào lời quảng cáo hoặc kết quả tức thời.
Nhu cầu thay đổi theo tuổi, bệnh nền, thuốc đang dùng, thai kỳ, mức vận động và mục tiêu cá nhân. Người đang điều trị bệnh, có chế độ ăn hạn chế hoặc từng dị ứng nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi thay đổi lớn. Lời khuyên chung không thay thế kế hoạch cá nhân.
Không thực phẩm, mỹ phẩm hay thói quen riêng lẻ nào có thể chữa bệnh, đảo ngược tuổi tác hoặc bảo đảm một kết quả cho tất cả mọi người. Cảnh giác với cụm từ “tuyệt đối”, “thải độc”, “chữa tận gốc”, “hiệu quả ngay” và hình ảnh trước–sau không có bối cảnh.
Không tự ngừng thuốc, bỏ tầm soát hoặc trì hoãn khám để thử sản phẩm bổ sung. Khi triệu chứng mới xuất hiện, kéo dài hoặc nặng dần, việc xác định nguyên nhân quan trọng hơn cố che lấp bằng thực phẩm, vitamin hay thảo dược.
Không có thực phẩm nào được chứng minh tiêu diệt ung thư trong cơ thể người khi ăn như một món thông thường.
Không nên tự cắt tuyệt đối carbohydrate; cần kế hoạch đủ năng lượng và phù hợp điều trị.
Không. Fucoidan không thay phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, thuốc hay tầm soát.
Sáu nhóm thực phẩm trên đáng có trong chế độ ăn đa dạng, nhưng không “chống ung thư tuyệt đối”. Giá trị nằm ở mô hình ăn lâu dài, cân nặng phù hợp, tránh thuốc lá và rượu, vaccine cùng tầm soát đúng chỉ định.
Lưu ý: Nội dung mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán, điều trị hoặc tư vấn cá nhân của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng.
Tài liệu tham khảo:Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ – Cancer Causes and Prevention; WHO – Healthy diet.
