Bốn thứ giúp bạn chống lại ung thư không nên được hiểu là bốn “vũ khí” chữa bệnh. Không thực phẩm hay thói quen nào bảo đảm một người sẽ không mắc ung thư. Cách diễn đạt chính xác hơn là bốn nhóm hành động giúp giảm nguy cơ đối với một số ung thư và nâng đỡ sức khỏe chung: không hút thuốc, hạn chế rượu bia, duy trì vận động – cân nặng phù hợp, và ăn uống cân bằng kết hợp bảo vệ da cùng tầm soát theo nguy cơ.
Ung thư là nhóm bệnh phức tạp liên quan tuổi, di truyền, môi trường, nhiễm trùng và lối sống. Một số yếu tố không thể thay đổi, nhưng nhiều yếu tố có thể điều chỉnh. Mục tiêu của phòng ngừa là giảm xác suất, không phải tạo lời hứa chắc chắn.
Người có lối sống lành mạnh vẫn có thể mắc ung thư và người mắc bệnh không nên bị đổ lỗi. Khi đã có chẩn đoán, các biện pháp dưới đây chỉ hỗ trợ sức khỏe tổng thể; phẫu thuật, thuốc, xạ trị hay liệu pháp khác phải theo đội ngũ ung bướu.
Thuốc lá là một trong những nguyên nhân ung thư có thể phòng tránh quan trọng nhất. Tác hại không chỉ giới hạn ở phổi mà còn liên quan nhiều cơ quan. Thuốc lá điện tử không phải sản phẩm vô hại và chưa nên được xem như lựa chọn sử dụng lâu dài an toàn.
Cai thuốc đem lại lợi ích ở mọi độ tuổi. Có thể kết hợp tư vấn hành vi, hỗ trợ từ gia đình và thuốc cai nghiện theo chỉ định. Nếu tái hút, hãy xem đó là dữ liệu để điều chỉnh kế hoạch, không phải thất bại vĩnh viễn. Tránh hút trong nhà và xe giúp bảo vệ người thân.
Ethanol là chất gây ung thư, bất kể có trong bia, vang hay rượu mạnh. Lượng uống càng cao và kéo dài, nguy cơ càng tăng. Rượu vang đỏ không phải biện pháp phòng ung thư, và thực phẩm bổ sung không thể bù tác hại của cồn.
Người uống nhiều hằng ngày nên hỏi bác sĩ trước khi ngừng đột ngột vì hội chứng cai có thể nguy hiểm. Những người khác có thể bắt đầu bằng ngày không cồn, giảm dung tích, tránh uống để đối phó căng thẳng và lựa chọn đồ uống không cồn trong các cuộc gặp.
Hoạt động thể lực đều đặn liên quan giảm nguy cơ một số ung thư và nhiều bệnh không lây nhiễm. Người trưởng thành nên tích lũy vận động aerobic mức vừa và tập sức mạnh, nhưng người ít vận động có thể bắt đầu từ những khoảng đi bộ ngắn rồi tăng dần.
Cân nặng là kết quả của nhiều yếu tố, không nên giảm bằng nhịn ăn cực đoan. Tập trung vào chất lượng bữa ăn, giấc ngủ, vận động, sức khỏe tâm lý và tiến bộ dài hạn. Người đang điều trị ung thư cần tránh sụt cân ngoài ý muốn và nên hỏi chuyên gia dinh dưỡng ung bướu.
Khẩu phần nên ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, rau, trái cây nguyên quả và các loại đậu. Chất xơ và đa dạng thực vật có lợi cho sức khỏe đường ruột và giúp thay thế thực phẩm ít giá trị dinh dưỡng. Không có “siêu thực phẩm” đơn lẻ tiêu diệt tế bào ung thư trong cơ thể người.
Hạn chế thịt chế biến, thức ăn nhanh, nước ngọt và lượng thịt đỏ quá cao. Cách nấu, khẩu phần và tổng thể ăn uống quan trọng hơn việc gắn nhãn một món là tốt hay xấu tuyệt đối. Không dùng vitamin hoặc chất chống oxy hóa liều cao để phòng ung thư nếu không có chỉ định.
Tia cực tím làm tăng nguy cơ ung thư da. Tìm bóng râm, mặc đồ che phủ, đội mũ, đeo kính và dùng kem chống nắng phổ rộng phù hợp. Không phơi nắng hoặc dùng giường nhuộm da với mục tiêu “khỏe” hay bổ sung vitamin D.
Tại nơi làm việc, tuân thủ thiết bị bảo hộ và quy trình với hóa chất, bụi, bức xạ hay amiăng. Không tự kết luận một phơi nhiễm ngắn chắc chắn gây ung thư, nhưng cần báo cáo sự cố và khám nghề nghiệp theo quy định.
Một số ung thư liên quan tác nhân nhiễm trùng. Vắc-xin HPV và viêm gan B có thể giảm nguy cơ những ung thư liên quan khi được dùng đúng đối tượng. Điều trị viêm gan virus và theo dõi người nguy cơ cao cũng có vai trò quan trọng.
Lịch tiêm, độ tuổi và chống chỉ định cần theo hướng dẫn quốc gia và tư vấn y tế. Vắc-xin không thay thế tầm soát cổ tử cung, và người đã tiêm vẫn cần theo chương trình phù hợp.
Tầm soát nhằm phát hiện tiền ung thư hoặc ung thư khi chưa có triệu chứng. Không phải xét nghiệm càng nhiều càng tốt; mỗi phương pháp có lợi ích, giới hạn và nguy cơ dương tính giả. Nên dựa vào tuổi, giới, tiền sử gia đình và hướng dẫn hiện hành.
Đừng dùng gói xét nghiệm “tầm soát toàn thân” không rõ bằng chứng để thay chương trình chuẩn. Khi có triệu chứng như khối bất thường, chảy máu, sụt cân, ho hoặc đau kéo dài, cần đi khám chẩn đoán chứ không chờ lịch tầm soát.
Chọn một thay đổi mỗi tháng: đặt ngày bỏ thuốc, giảm số buổi uống, đi bộ sau ăn, thêm đậu và rau vào bữa, kiểm tra lịch tiêm hoặc đặt lịch tầm soát. Mục tiêu nhỏ dễ theo dõi hơn kế hoạch thay đổi tất cả trong một tuần.
Ghi lại số ngày thực hiện thay vì chỉ theo dõi cân nặng. Rủ người thân cùng tham gia và điều chỉnh môi trường sống để lựa chọn lành mạnh trở nên thuận tiện. Sức khỏe được xây dựng từ hệ thống lặp lại, không từ chiến dịch ngắn hạn.
Hiện không có bằng chứng lâm sàng đủ mạnh để kết luận Fucoidan phòng hay chữa ung thư. Không dùng thay điều trị hoặc tầm soát.
Không. Chế độ ăn nhiều thực vật có thể lành mạnh nhưng không loại bỏ toàn bộ nguy cơ.
Không phải dấu ấn nào cũng phù hợp tầm soát người khỏe mạnh. Cần theo khuyến cáo và tư vấn bác sĩ.
Bốn nền tảng đáng ưu tiên là tránh thuốc lá, hạn chế rượu bia, vận động – quản lý cân nặng và ăn uống cân bằng. Khi kết hợp bảo vệ da, tiêm chủng và tầm soát đúng nguy cơ, chúng tạo thành chiến lược giảm nguy cơ thực tế hơn mọi sản phẩm được quảng cáo là chống ung thư.
Lưu ý: Nội dung mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán, điều trị hoặc tư vấn cá nhân của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng.
Tài liệu tham khảo:World Cancer Research Fund – Cancer Prevention Recommendations; NCI – Diet and cancer risk.
