Bốn loại ung thư do uống nhiều bia rượu là cách gọi rút gọn của một vấn đề sức khỏe đã có bằng chứng rõ: ethanol trong mọi loại đồ uống có cồn làm tăng nguy cơ nhiều bệnh ung thư. Không chỉ rượu mạnh, bia, rượu vang và cocktail đều chứa cồn. Bài viết tập trung vào bốn nhóm thường được nhắc đến: ung thư khoang miệng – họng, thực quản, gan và đại trực tràng.
Có. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế xếp đồ uống có cồn vào nhóm chất gây ung thư cho người. Nguy cơ nhìn chung tăng theo lượng cồn tích lũy. Không có loại đồ uống có cồn nào được chứng minh “an toàn cho ung thư” chỉ nhờ nguồn gốc tự nhiên, màu sắc hay giá thành.
Khi uống, ethanol được chuyển hóa thành acetaldehyde. Chất này có thể gây tổn thương DNA và protein. Rượu bia còn làm tăng stress oxy hóa, ảnh hưởng hấp thu một số dưỡng chất và tạo điều kiện để niêm mạc miệng, họng tiếp xúc mạnh hơn với chất gây hại từ thuốc lá. Đối với ung thư vú, thay đổi hormone cũng là một cơ chế được nghiên cứu.
Rượu bia liên quan ung thư khoang miệng, hầu họng và thanh quản. Niêm mạc tại đây tiếp xúc trực tiếp với đồ uống có cồn và acetaldehyde. Nguy cơ tăng rõ khi lượng uống cao hoặc kéo dài. Hút thuốc đồng thời không chỉ cộng thêm mà còn có thể khuếch đại tác hại.
Dấu hiệu cần đi khám gồm vết loét miệng không lành sau khoảng hai tuần, mảng trắng hoặc đỏ bất thường, khàn tiếng kéo dài, nuốt đau, nổi hạch cổ hay sụt cân không chủ ý. Các dấu hiệu này không đồng nghĩa chắc chắn là ung thư, nhưng không nên tự điều trị bằng thuốc súc miệng hoặc kháng sinh.
Uống rượu bia làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tế bào vảy của thực quản. Một số người có biến thể enzyme chuyển hóa cồn khiến acetaldehyde tích tụ và đỏ mặt, hồi hộp khi uống; nếu vẫn tiếp tục dùng rượu bia, nguy cơ tổn thương có thể cao hơn. Đỏ mặt không phải dấu hiệu “tửu lượng tốt”.
Nuốt nghẹn tăng dần, đau khi nuốt, nôn, đau sau xương ức hoặc giảm cân cần được đánh giá sớm. Trào ngược và nhiều bệnh lành tính cũng có thể gây khó chịu vùng thực quản, nên chẩn đoán cần nội soi và các xét nghiệm phù hợp, không thể dựa vào triệu chứng hay sản phẩm bổ sung.
Gan chịu trách nhiệm chuyển hóa phần lớn cồn. Uống nhiều kéo dài có thể gây gan nhiễm mỡ do rượu, viêm gan do rượu và xơ gan; xơ gan là nền nguy cơ quan trọng của ung thư biểu mô tế bào gan. Viêm gan virus, béo phì và bệnh chuyển hóa có thể cùng làm nguy cơ tăng thêm.
Gan có khả năng bù trừ nên bệnh có thể âm thầm. Vàng da, bụng to, phù chân, dễ chảy máu, lơ mơ hoặc nôn ra máu là các dấu hiệu cần chăm sóc y tế. Không dùng “thuốc giải rượu”, thảo dược hay nước ép để thay khám và xét nghiệm chức năng gan.
Uống cồn mức vừa đến cao có liên quan nguy cơ ung thư đại tràng và trực tràng. Cơ chế có thể liên quan acetaldehyde, chuyển hóa folate, stress oxy hóa và các thay đổi sinh học khác. Tuổi, tiền sử gia đình, polyp, hút thuốc, cân nặng và hoạt động thể lực cũng ảnh hưởng nguy cơ.
Máu trong phân, thay đổi đại tiện kéo dài, thiếu máu không rõ nguyên nhân hoặc đau bụng kèm sụt cân cần được khám. Tầm soát theo tuổi và nguy cơ giúp phát hiện polyp trước khi tiến triển; người có tiền sử gia đình có thể cần bắt đầu sớm hơn theo hướng dẫn bác sĩ.
Không có bằng chứng cho thấy uống rượu vang đỏ phòng ung thư. Resveratrol trong nho thường được dùng để quảng cáo, nhưng điều đó không làm mất tác hại của ethanol. Bia, vang, rượu gạo và rượu mạnh khác nhau về nồng độ, song tổng lượng cồn mới là yếu tố cần chú ý.
Một “ly” thực tế có thể lớn hơn đơn vị chuẩn, đặc biệt với bia thủ công hoặc rượu pha. Vì vậy, ghi lại loại đồ uống, dung tích và nồng độ cồn giúp ước tính chính xác hơn thay vì chỉ đếm số cốc.
Có. Ngừng hoặc giảm uống liên quan giảm nguy cơ một số ung thư theo thời gian, dù nguy cơ không trở về mức của người chưa từng uống ngay lập tức. Giảm cồn còn mang lại lợi ích cho gan, huyết áp, giấc ngủ, tâm trạng, an toàn giao thông và quan hệ gia đình.
Đặt mục tiêu cụ thể: chọn ngày không uống, không tích trữ rượu bia tại nhà, dùng nước không cồn trong giao tiếp, theo dõi lượng uống và tìm người hỗ trợ. Không lái xe sau khi uống và không dùng rượu để dễ ngủ.
Người uống nhiều hằng ngày có thể gặp hội chứng cai với run, vã mồ hôi, tim nhanh, mất ngủ, ảo giác hoặc co giật. Trường hợp lệ thuộc cồn không nên tự cai một mình; hãy liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và xây dựng kế hoạch an toàn.
Phụ nữ mang thai, người bệnh gan, đang dùng thuốc tương tác hoặc đang điều trị ung thư cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ. Không có thực phẩm hay Fucoidan nào trung hòa được tác hại của cồn hoặc cho phép tiếp tục uống mà không tăng nguy cơ.
Tuần đầu ghi nhật ký trung thực. Tuần hai loại bỏ các lần uống theo thói quen và thay bằng đồ uống không cồn. Tuần ba thay đổi bối cảnh giao tiếp, báo trước với bạn bè về mục tiêu. Tuần bốn đánh giá giấc ngủ, chi phí, tâm trạng và lượng uống để duy trì điều hữu ích.
Nếu liên tục vượt mục tiêu, thèm mạnh, mất kiểm soát hoặc việc uống ảnh hưởng công việc và gia đình, nên tìm bác sĩ hoặc dịch vụ điều trị rối loạn sử dụng rượu. Đây là vấn đề sức khỏe có thể điều trị, không phải sự thiếu ý chí.
Không thể coi bất kỳ lượng cồn nào là hoàn toàn không có nguy cơ ung thư. Nguy cơ thường tăng theo lượng uống.
Cần xét tổng lượng ethanol. Nhiều lon bia nhẹ vẫn có thể cung cấp lượng cồn lớn.
Không. Vitamin và thực phẩm bổ sung không trung hòa acetaldehyde hay xóa nguy cơ do rượu bia.
Rượu bia có liên quan chắc chắn với nhiều ung thư, trong đó khoang miệng – họng, thực quản, gan và đại trực tràng là bốn nhóm quan trọng. Giảm hoặc ngừng uống là hành động có lợi ở mọi thời điểm; người lệ thuộc cồn cần được hỗ trợ y tế để cai an toàn.
Lưu ý: Nội dung mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán, điều trị hoặc tư vấn cá nhân của bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng.
Tài liệu tham khảo:Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ – Alcohol and Cancer Risk; WHO – Alcohol.
